مىشود به حسب رنگ و طعم و شكل و قوام به هفده قسم و ايضا ديسقوريدوس گفته كه اقسام شب بسيار است و از آن داخل در علاج طب سه نوع است ، مشقق و مدحرج رطب و بهترين انواع آن شفّاف سفيد مايل به زردى و گران وزن است و قابض و در آن ترشى و گويا كه آن فقاح شب است و مسمى به مشقق و آن يمانى است كه از كوه صنعان يمن مىچكد و منجمد مىگردد ، بعد از آنجا به بلاد ديگر مىبرند و نوع ديگر آن تخدير زبان با ترشى كند و در شكل مايل به استدرات بود و اين مسمى به مدحرج است و نوعى از آن نرم ملمس رطب است كه به سرعت بشكند و باز هومت رايحه بود و آن را شب زفر نامند و اين هر سه نوع به آسانى پيدا مىشود و مستعمل است و نوعى از آن زرد مستطيل و نوعى سرخ غير مقرر شكل و نوعى سبز مايل به زاجبت ظاهر شدن نمك است . همه اقسام آن گرم در اوّل و خشك در دوّم است . گوشك زائو پلك را مىخورد ، بيخ دندان را محكم كند . « 1 » مشقق ( پاره پاره ) ، تر ، گوى آسا ( مدحرج ، غلتان ) به منظور دارويى به كار مىبرند . مشقق شب يمنى است كه رنگش سفيد مايل به زردى و مزه‌اش گيرنده و ترش است و تو گويى خرده‌ريزهاى شب است . نوعى از شب سنگ آسيا است و مزه گيرنده ندارد و از تيره شبها به حساب نمىآيد . در دوّم گرم و خشك است . بازدارنده ، خشكاننده ، همه حالات خونريزى را بند آورد . از جريان و ريزش مواد زائد جلوگيرى مىكند . با آب زفت داروى شوره سر ، شپش ، بوى گند دهان و زير بغل است ، شِبّ را با دو وزنش نمك مخلوط كنند داروى خوره و سوختگى است . بر دندان مالند درد دندان را تسكين دهد . « 1 » شِبّ : جسمى است شبيه به زاج ، از ارمنيه و گرجستان و يمن خيزد و آن را هفده نوع شمرده‌اند و آنچه موجود و متداول است سفيد شفّاف مايل به زردى و بىزردى است كه يمانى گويند و آن اين است كه در بلاد يمن چكيده منجمد مىگردد و قسم ثانى بىزردى و شفاف را به فارسى زلج گويند و اين اقسام براى مداوا استعمال مىشود . « 2 »

--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 104 ؛ قرابادين كبير ، ص 360 ؛ صيدنه ، ج 2 ، ص 899 ؛ ابن البيطار ، ج 3 ، ص 53 . ( 1 ) - قانون در طب ، ص 313 . ( 2 ) - تحفه حكيم ، ص 162 .